ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΠΟ ΛΑΣΤΙΧΟ

 

Του Μπάμπη Νούτσου

 

 

Δύο μήνες ύστερα από τη μεταβατική φάση εφαρμογής του «Ακαδημαϊκού Απολυτηρίου», ως νέου εξεταστικού καθεστώτος για την εισαγωγή στο Πανεπιστήμιο – πρόκειται για την ίδια εξεταστική λογική που ισχύει ως σήμερα – ο Ε.Π. Παπανούτσος (αρχιτέκτονας εκείνης της κεντρώας εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης) θα γράψει σχετικά (1964): «Ο μηχανισμός του συστήματος ήταν τέτοιος που και να ήθελε κανείς, δεν θα μπορούσε να βοηθήσει κανένα. Άλλοι έβαλαν τα ζητήματα (και ο κλήρος έκανε στο τέλος την εκλογή), άλλοι επόπτευαν στις εξετάσεις και άλλοι βαθμολόγησαν τα γραπτά σκεπασμένα και ανακατωμένα, από όλες τις περιοχές της χώρας – και στο τέρμα ένα μηχάνημα, ο ηλεκτρονικός υπολογιστής, έκανε τους λογαριασμούς, τις συγκρίσεις, το ξεδιάλεγμα, και έβγαλε το αποτέλεσμα. Πώς να παρεμβληθείς μέσα σ' αυτή την απέραντη αλυσίδα και να κάνεις την παλιανθρωπιά σου; Αδύνατον . εξ αντικειμένου αδύνατον!».

Έπρεπε να περάσουν πάνω από σαράντα χρόνια, για να κλονιστεί φέτος, με μια κυβέρνηση της «Νέας Δημοκρατίας», αυτή η βεβαιότητα για τον αδιάβλητο χαρακτήρα του εξεταστικού συστήματος των «Γενικών Εξετάσεων». Τρία αλλεπάλληλα γεγονότα – «πλήγματα», «γκάφες» τα ονόμασαν δημοσιογράφοι – συνέτειναν σ' αυτόν τον κλονισμό: Πρώτο, μια διαρροή θεμάτων (είχε συμβεί και παλαιότερα πάλι με κυβέρνηση της Ν.Δ.) προς την Ομοσπονδία Εκπαιδευτικών Φροντιστών, δεύτερο, μια αλλοίωση βαθμολογιών μαθήματος σ' ένα βαθμολογικό κέντρο και, τρίτο, η περιώνυμη «καραμπόλα» με την αποστολή λαθεμένων (;) βαθμολογιών για τις στρατιωτικές σχολές από το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας.

Δυσλειτουργία του «μηχανισμού του συστήματος», που ευνόησε έτσι μεμονωμένες μεροληπτικές παρεμβολές ή σκόπιμη δολιοφθορά με στόχο να εμφανιστεί δημόσια ως παλαιωμένος και ακατάλληλος, άρα να αντικατασταθεί μ' ένα τεχνολογικά σύγχρονο; Γι αυτό ορισμένοι πιθανολογούν πως αυτή η «κρίση αξιοπιστίας» θα «οδηγήσει πιθανότατα στην άμεση αλλαγή του συστήματος των πανελλαδικών εξετάσεων από τη νέα ηγεσία του Υπουργείο Παιδείας που θα προκύψει μετά τις εκλογές». Και από μια κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ;

Δεν πρόκειται να πιθανολογήσω για το ενδεχόμενο μιας τέτοιας αλλαγής. Θέλω να τονίσω, ωστόσο, πως όσο κι αν πρέπει να μην παραθεωρούμε τον αδιάβλητο χαρακτήρα κάθε εξεταστικής πρακτικής, δηλ. την αμεροληψία (για να μην πληγώνεται βάναυσα το «αίσθημα της δικαιοσύνης των λαϊκών κυρίως μαζών»), δεν πρέπει να ξεχνάμε πως μαζί με την ηθική συμπορεύεται πρώτιστα η πραγματική κοινωνική λειτουργία κάθε εξεταστικού μηχανισμού: Ως φανερή διαμεσολάβηση της αναπαραγωγικής λειτουργίας του σχολείου.

Ως προς αυτή τη λειτουργία τους, οι Γενικές Εξετάσεις χρησιμοποιούνται κάθε χρόνο ως λάστιχο: Η αυξομείωση του αριθμού των εισακτέων κατά σχολή, η επιβολή της βάσης του δέκα και κυρίως η δυσκολία - ευκολία των εξεταζόμενων ζητημάτων, ως προς τους από πριν κοινωνικά (και εκπαιδευτικά) διαφοροποιημένους υποψηφίους, επιτρέπει κάθε φορά στην πολιτική εξουσία να το τεντώνει (όσο μπορεί) για συγκεκριμένους στόχους (μορφές και έκταση αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης αλλά και συνάμα αναπαραγωγή των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής). Οι εξετάσεις, συνεπώς, δηλαδή συνολικά το σχολείο σήμερα, δεν είναι ουδέτερος κοινωνικά μηχανισμός. Ο χαρακτήρας και τα αποτελέσματά τους προϋποθέτουν μορφές κυρίαρχης ιδεολογίας (την αστική ιδεολογία του ικανού ατόμου) και συμβάλλουν στην αναπαραγωγή των κυρίαρχων σχέσεων εκμετάλλευσης – εξουσίας. Όπως κι αν ονομαστούν: «Ακαδημαϊκό Απολυτήριο» ή «Σταθμισμένα Τεστ Επίδοσης» ( SAT ), τα οποία φαίνεται να γλυκοκοιτάζει εδώ και καιρό ο ΣΕΒ και η «γαλαζο-πράσινη» πολιτική εξουσία.

Μια κοινωνική κριτική της «μοριολογίας» και του εξεταστικού, ενταγμένη αναπόσπαστα μέσα σε μια συνολική κριτική του σχολείου, μπορεί να θέσει σήμερα ορθά – τουλάχιστο να το ξαναθέσει η ριζοσπαστική Αριστερά και μετά τις εκλογές – και το ζήτημα(δηλ. την προοπτική) για την κατάργηση των «Γενικών Εξετάσεων». Αυτό το λάστιχο πρέπει να αχρηστευτεί.