«ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ»

 

του Μπάμπη Νούτσου

 

            Στο πρόσφατο κείμενο του ΥΠΕΠΘ για τις «βασικές αρχές κανονισμού λειτουργίας των σχολείων» διαβάζουμε, ανάμεσα σ’ άλλα, και τα επόμενα: «Ιδιαιτερότητες με φυλετικό, θρησκευτικό, γλωσσικό ή άλλο χαρακτήρα, μέσα στο σχολείο και στις μεταξύ των μελών του σχέσεις δεν πρέπει να αποτελούν στοιχεία διάκρισης». Αυτά τα ωραία λόγια ξεχνιούνται δυο σελίδες πιο κάτω: «Με τη σημερινή σύνθεση του μαθητικού πληθυσμού είναι πολύ πιθανό να υπάρχουν αρκετοί μαθητές αλλόθρησκοι-ετερόδοξοι. Έχουν δικαίωμα να μη μετέχουν στην πρωϊνή προσευχή. Παράλληλα όμως έχουν υποχρέωση να σέβονται το δικαίωμα της ενεργού συμμετοχής των υπολοίπων. Το σχολείο είναι απαραίτητο να αποδίδει στο σημείο αυτό τη δέουσα σημασία».

            Δε γνωρίζω αν οι συντάκτες αυτού του «σχολικού κανονισμού» και πρώτιστα ο υπεύθυνος υφυπουργός αντιλαμβάνονται τα πολιτικά και εκπαιδευτικά διακυβεύματα της συγκεκριμένης ρύθμισης. Γιατί αυτός ο «κανόνας» τείνει να νομιμοποιήσει μέσα κι έξω από το σχολείο μια νέα σειρά κοινωνικών διακρίσεων. Μήπως άραγε εδώ συμπυκνώνονται νέες μορφές της κρατικής ιδεολογίας για το σχολείο; Εννοώ εκείνες τις μορφές για τη λεγόμενη «ετερότητα», όπως αποτυπώνονται στις αναλύσεις ορισμένων εκδοχών της διαφημιζόμενης «διαπολιτισμικής παιδαγωγικής» σε συνάρτηση πάντα με νεόκοπες θεσμικές πρακτικές «διαχείρισης αυτής της ετερότητας» (π.χ. σχετική νομοθεσία, «Ινστιτούτο Παιδείας Ομογενών και Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης» κτό).

            Θα υποστηρίξω, λοιπόν, σύντομα πως αυτή η «παιδαγωγική» τείνει να ανακαινίσει, σε ομόλογη κατεύθυνση με τους κρατικούς κατασταλτικούς μηχανισμούς, βασικές συνιστώσες της παραδοσιακής αστικής αντίληψης για το εθνικό κράτος και το σχολείο, στο όνομα του «ρεαλισμού» και του «συμφέροντος» των μεταναστών στην Ελλάδα. Σημειώνω εδώ προσωρινά τα επόμενα:

1.      Τα κοινωνιολογικά θεμέλια αυτής της «διαπολιτισμικής παιδαγωγικής» ανάγονται στο αστικό ιδεολόγημα για την κοινωνία ως άθροισμα ατόμων-πολιτών. Η περίφημη «αξιοκρατία» προβάλλεται αξιωματικά ως «υπέρτατη αρχή για τη λειτουργία των κοινωνιών που συγκρούονται από πολίτες». Είναι τόσο προφανής η συμβολή αυτής της «αυθόρμητης»  κοινωνιολογίας στην απόκρυψη και νομιμοποίηση των ταξικών σχέσεων κυριαρχίας-υποταγής, που η διεξοδική κριτική περιττεύει. Τονίζω μόνο πως οι σχολικές πρακτικές κόβονται και ράβονται αναγκαστικά στα μέτρα της ιδεολογίας ενός «διανοητικού ρατσισμού» -ακόμα κι όταν προσφεύγει κανείς στην έννοια του «πολιτισμικού κεφαλαίου».

2.      Μόλο που διακηρύσσει πως απομακρύνεται από την παραδοσιακή ιδεολογία για την «εθνική ταυτότητα» (καταγωγή-εθνικός χαρακτήρας), αφήνει ωστόσο άθικτο τον πυρήνα της, μια και προσφεύγει στην έννοια της «ενιαίας κοινότητας», για να υπερασπιστεί τη συνοχή και τη διατήρηση του εθνικού κράτους. Το τίμημα αυτής της ανιστόρητης παιδαγωγικής είναι τελικά η αναπαραγωγή της ιδεολογίας ενός «πλασματικού εθνισμού», δηλ. μια από τις αστικές εκδοχές για το εθνικό κράτος. Με βάση αυτή την ιδεολογία το Κράτος, άρα και οι θεσμοί του, παρουσιάζεται και ως αποτέλεσμα κάποιας αυθόρμητης «γενικευμένης συναίνεσης των πολιτών» και ως θεματοφύλακας της ενιαίας «κοινότητας αρχών και συμφερόντων». Ως γνωστόν η σύστοιχη απαίτηση για αφοσίωση στη «νομιμότητα της δημόσιας σφαίρας του εθνικού κράτους» ονομαζόταν παλαιότερα «εθνικοφροσύνη»…

3.      Είναι τώρα ολοφάνερο πως αυτή η «παιδαγωγική» επαναφέρει κακότεχνα την ιδεολογία του ταξικά ουδέτερου, αντικειμενικού, παιδαγωγικά ορθού και εθνικά επιβεβλημένου σχολείου, διαγράφοντας με μια μονοκονδυλιά την ειδική συμβολή του στην αναπαραγωγή της πολιτικής εξουσίας και του κοινωνικού καταμερισμού εργασίας. Δεν είναι, συνεπώς, τυχαίο που τα λεγόμενα «μορφωτικά αγαθά» παρουσιάζονται απότοκα της συναίνεσης και η επιμεριστική λειτουργία του σχολείου απλά και μόνο ως «σύνδεση εκπαιδευτικών τίτλων με την απασχόληση».

Μια τέτοια εικόνα του σχολείου φιλοτεχνεί αδρομερώς αυτή η «διαπολιτισμική παιδαγωγική». Σε μια τέτοια ιδεολογία καλούνται να συναινέσουν μορφωτικά οι εκπαιδευτικοί και να ξεχάσουν πως η «μετατρεψιμότητα του πολιτισμικού κεφαλαίου» των παιδιών των μεταναστών μπορεί να ενταχθεί σε μια συνολική και διαφορετικού χαρακτήρα διαδικασία για μετασχηματισμό της κοινωνικής λειτουργίας του σχολείου…