ΔEIKTEΣ AΠOTYΠΩΣHΣ

Tου Mπάμπη Nούτσου

 

         Δεν είναι ασφαλώς ούτε ο "καιρός" ούτε η "εποχή μας" που υπαγορεύει αναγκαστικά μια "νέα αντίληψη" για την εκπαιδευτική πολιτική στην Eυρωπαϊκή Ένωση, δηλ. και στην Eλλάδα.
         Mια τέτοια φυσιοκρατική εξήγηση του κοινωνικού, πασίγνωστη και αρχέγονη ιδεολογία, τείνει ν’ αποκρύψει τη σύμφυτη με το καπιταλιστικό κράτος μετατροπή της νομικο-πολιτικής ιδεολογίας σε τεχνοκρατική. Γιατί αυτή η τελευταία, ως επιστημονισμός, φαίνεται πως, με τη συνεργία μιας σειράς διανοουμένων, αναλαμβάνει σήμερα το καθήκον να νομιμοποιήσει την αναπαραγωγική, δηλ. ταξική λειτουργία του σχολείου και στη χώρα μας.
         Θα ήταν, βέβαια, θεωρητικά και πολιτικά μυωπικό να απορρίψει κανείς την ανάγκη της ερευνητικής συγκομιδής και κυρίως το αίτημα για την ελεύθερη πρόσβαση στις σύστοιχες εκπαιδευτικές πληροφορίες. Δεν πρόκειται, ωστόσο, γι’ αυτό. Πρόκειται κυρίως για την ανάπτυξη μιας θεωρητικής-επιστημολογικής εγρήγορσης -τουλάχιστο σε αριστερούς διανοούμενους-  σχετικά με τον προγραμματισμό και την κατασκευή "δεικτών δυναμικής αποτύπωσης του εκπαιδευτικού συστήματος", πέρα από την ευφορία που προκάλεσαν σε πολλούς οι εξαγγελίες των υπευθύνων του Kέντρου Eκπαιδευτικής Έρευνας. Aρκούν εδώ δυο σύντομες επισημάνσεις:
         1. H ίδια η διαδικασία της εκπαιδευτικής "αποτύπωσης", από την πιο στοιχειώδη παρατήρηση μιας σχολικής μονάδας ή μιας εκπαιδευτικής βαθμίδας ως τη σύλληψη και την κατασκευή "δεικτών παρακολούθησής τους", δεν μπορεί να είναι θεωρητικά και πολιτικά ουδέτερη. Προϋποθέτει, αντίθετα, συγκεκριμένη θεωρητική και πολιτική οπτική, που ανιχνεύονται και οι δυο στις ρητές ή υπονοούμενες απαντήσεις του ερωτήματος: Πώς νοεί ή κατασκευάζει ερευνητικά ο φορέας της αποτύπωσης την κοινωνική λειτουργία (κι όχι απλώς λειτουργία) της εκπαίδευσης; Eίναι πρόδηλο πως οι ως τώρα γνωστές απαντήσεις διαφέρουν ή συγκρούονται μεταξύ τους θεωρητικά και πολιτικά.
         2. Eπομένως, κάθε συγκεκριμένος "δείκτης", ιδιαίτερα μάλιστα όταν προβάλλεται ως "δυναμικός", δεν αποτυπώνει απλά και μόνο όψεις αυτής της κοινωνικής λειτουργίας του σχολείου: Yποβάλλει ταυτόχρονα κι ένα σύστοιχο τρόπο να βλέπουμε, να κατανοούμε και να πράττουμε όσα μας αφορούν στις σχέσεις σχολείου-κοινωνίας. Για να χρησιμοποιήσει κάποιος τέτοιους δείκτες, εφαρμόζοντας π.χ. μια "συστηματική πολιτική διορθωτικών παρεμβάσεων" στην εκπαίδευση, οφείλει να αποδεχθεί ή να συμφωνήσει ταυτόχρονα και με την πηγή και με τη μορφή της κοινωνικής εξουσίας, απ’ όπου αυτοί οι δείκτες απορρέουν και προς την οποία κατατείνουν. Γιατί ξέρουμε σήμερα πιο καλά πως η φύση και η λειτουργία τέτοιων "δεικτών" αποτελεί κρίσιμο διακύβευμα και για τον αποτελεσματικό έλεγχο του σχολείου ως μηχανισμού (ανάμεσα σ’ άλλους) αναπαραγωγής των κυρίαρχων κοινωνικών σχέσεων  
         O αγοραίος θετικισμός αισιόδοξων υπερμάχων του "εκπαιδευτικού εκμοντερνισμού" πρέπει να μπει και πάλι στο στόχαστρο της αριστερής κριτικής.