ΑΡΘΡΟ 16: ΕΝΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΣ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ

του Μπάμπη Νούτσου*

Θα περιοριστώ εδώ να συνοψίσω τέσσερις γενικές διαπιστώσεις, που απορρέουν από μια ορισμένη ανάγνωση των πρόσφατων πολιτικών εξελίξεων για τη συνταγματική αναθεώρηση του εμβληματικού άρθρου16.
I. Τον περασμένο Ιούνιο (2006) οι συντονισμένες απεργίες των συνδικαλισμένων πανεπιστημιακών δασκάλων-ερευνητών (ΠΟΣΔΕΠ) και οι πολύμορφες φοιτητικές διαμαρτυρίες υποχρέωσαν την κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας σε αναδίπλωση. Τους δύο πρώτους μήνες του 2007 οι ομόλογες κινητοποιήσεις, που συχνά υπερέβησαν κατά τόπους τους δύο αγωνιζόμενους φορείς του πανεπιστημίου, είχαν δύο κεφαλαιώδεις συνέπειες: Μετέβαλαν τους αρχικούς κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς στη συνταγματική αναθεώρηση του άρθρου 16, υποχρεώνοντας τώρα σε τακτική υποχώρηση την αξιωματική αντιπολίτευση του ΠΑΣΟΚ, και κατέδειξαν τη χρεωκοπία κάθε απισχνασμένης κοινωνικά προτασεολογίας και διαβούλευσης.
II. Αυτή η χρεωκοπία δεν άφησε πίσω της μόνο τον κουρνιαχτό της κρατικής βίας και της ενορχηστρωμένης διαβολής από πρόθυμους δημοσιογράφους της εξουσίας. Κατέδειξε κυρίως, μέσα από τη ρητορική του «κατηγορείσθαι», τη θεωρητική κενότητα όλων εκείνων των πανεπιστημιακών διανοουμένων, που «συνομίλησαν» ποικιλότροπα με την κυβέρνηση παρά τη δεδηλωμένη αντίθεση της μεγάλης πλειοψηφίας των απεργούντων συναδέλφων τους. Αν η επίκληση της «κοινής λογικής», ως υπερβατικής διεξόδου από τη σύγκρουση ανήκει στο οπλοστάσιο της μικροαστικής συντηρητικής ιδεολογίας, η υποβάθμιση και τελικά η αποφυγή μιας ενδελεχούς ανάλυσης των νέων κοινωνικοπολιτικών όρων, τους οποίους συνεπάγεται η συνταγματική πρόταση για την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων, αποτυπώνει και σε αυτό το σημείο τη σφραγίδα της κυριαρχίας του νεοφιλελεύθερου αστικού λόγου σε ομάδες προοδευτικών και αριστερών διανοουμένων.
III. Όταν όμιλοι αριστερών διανοουμένων (π.χ. η «ΑΡΙΣΤΕΡΑ ΣΗΜΕΡΑ») υποκαθιστούν τη θεωρητική αναζήτηση με πομπώδεις εκφράσεις, αντλώντας από κείμενα του ΟΟΣΑ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (π.χ. «Κοινωνία και οικονομία της γνώσης», «αξιολόγηση και πιστοποίηση με ακαδημαϊκά κριτήρια» κ.τ.ό.) είναι προφανές πως υιοθετούν αναγκαστικά όλες τις ιδεολογικές προκείμενες της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας για την «κοινωνία», την «ανάπτυξη», την «οικονομία», την «παραγωγή», τη «γνώση» κτλ. Σφάλλουν έτσι τριπλά: Πραγματολογικά, καταρχήν, διότι αγνοούν πως η εκθειαζόμενη εκδοχή για τις σχέσεις πανεπιστημίου-ανάπτυξης αφορά μόνο μία περιορισμένη και μεταβαλλόμενη όψη της πολύμορφης διεθνούς πραγματικότητας. Θεωρητικά, κατά δεύτερο λόγο, διότι δεν προφυλάσσουν  τον επιστημονικό λόγο από τις παγίδες του λεγόμενου «επιτελεστικού» ή «προτρεπτικού» λόγου, που τείνει να ταυτίζει την ευχή με τη διαπίστωση, την επιθυμία με την πραγματικότητα. Πολιτικά, τέλος, διότι στο όνομα της ανανέωσης αναπαράγουν σιωπηρά μορφές της νεοφιλελεύθερης ιδεολογίας για τις σχέσεις γνώσης-αγοράς, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
IV. Μετά την άδηλη έκβαση της συνταγματικής αναθεώρησης του άρθρου 16 στην επόμενη Βουλή, το άμεσο και κρίσιμο πολιτικό διακύβευμα αφορά το «πλαίσιο», το οποίο θα επιδιώξει η σημερινή κυβέρνηση να επιβάλει νομοθετικά στο πανεπιστήμιο. Ειδικότερα, πρόκειται για το περιεχόμενο των διατάξεων που θα ρυθμίσουν τις σχέσεις ανάμεσα στις λεγόμενες τετραετείς προγραμματικές συμφωνίες (νόμος 3374/2005), την κρατική αξιολόγηση και τη δημόσια χρηματοδότηση των ΑΕΙ. Αυτή είναι η αιχμή του δόρατος, μια και σε αυτό το θέμα η σύμπνοια του δικομματισμού είναι εξόφθαλμη (βλ. άρθρο μου στην Αυγή, 28-1-2007). Η αγωνιστική συσπείρωση των συνδικαλισμένων πανεπιστημιακών στην ΠΟΣΔΕΠ και η παράλληλη θεωρητικοπολιτική κριτική όλων των εκδοχών του νεοφιλελευθερισμού (φυσικά και της ομόλογης προτασεολογίας του για το πανεπιστήμιο) μπορεί, μαζί με την ορμή των φοιτητών, να αποβεί και αυτή τη φορά καθοριστική…

* Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων